Nowy związek, nowa osoba — i znowu ten sam scenariusz. „Dlaczego zawsze wybieram kogoś, kto jest niedostępny?”, „Dlaczego znowu jestem tą, która daje więcej?” Jeśli kiedykolwiek zadawałeś sobie takie pytanie, nie jesteś sam.
Przymus powtarzania
Freud nazwał to Wiederholungszwang — przymusem powtarzania. Chodzi o tendencję psychiki do odtwarzania wcześniejszych, nierozwiązanych doświadczeń relacyjnych. Nie robimy tego świadomie. Nie „wybieramy źle”. Raczej — nieświadomie szukamy sytuacji, które pozwolą nam ponownie zmierzyć się z czymś, co pozostało niezakończone.
Jeśli jako dziecko nauczyłeś się, że miłość wymaga poświęcenia i rezygnacji z własnych potrzeb, to w dorosłym życiu będziesz instynktownie ciągnąć ku relacjom, w których ten schemat się potwierdza. Nie dlatego, że to lubisz. Dlatego, że to znasz.
Teoria przywiązania i wewnętrzne modele
John Bowlby, twórca teorii przywiązania, wykazał, że relacja z pierwszymi opiekunami tworzy „wewnętrzne modele robocze” (internal working models) — szablony tego, czego możemy oczekiwać od bliskich. Badania Mary Ainsworth potwierdziły, że style przywiązania z dzieciństwa — bezpieczny, lękowo-ambiwalentny czy unikający — mają realny wpływ na to, jak funkcjonujemy w dorosłych związkach.
Nie oznacza to, że jesteśmy „skazani” na powtarzanie. Ale oznacza, że zmiana wymaga czegoś więcej niż postanowienia. Wymaga zrozumienia.
Co daje terapia?
W terapii psychodynamicznej przyglądamy się nie tylko temu, co dzieje się w aktualnym związku, ale też temu, skąd pochodzą nasze wzorce. Relacja z terapeutą staje się bezpieczną przestrzenią, w której te schematy mogą się ujawnić — i być przepracowane. To właśnie nazywamy „przeniesieniem” (Übertragung) — i choć brzmi to technicznie, w praktyce chodzi o coś bardzo ludzkiego: o szansę na nowe doświadczenie w relacji.
Źródła:
- Bowlby, J. (1969). Attachment and Loss, Vol. 1: Attachment. Basic Books.
- Ainsworth, M. D. S., Blehar, M. C., Waters, E., & Wall, S. (1978). Patterns of Attachment. Lawrence Erlbaum.
- Levy, K. N., Ellison, W. D., Scott, L. N., & Bernecker, S. L. (2011). Attachment style. Journal of Clinical Psychology, 67(2), 193–203.