Na początku jest zaangażowanie. Pracujesz dużo, bo lubisz. Albo musisz. Albo nie umiesz inaczej. Potem przychodzi zmęczenie, ale jeszcze dajesz radę. A potem pewnego dnia budzisz się i nie czujesz nic. Ani motywacji, ani radości, ani nawet złości. Pustka.
Czym jest wypalenie — naprawdę?
WHO od 2019 roku klasyfikuje wypalenie zawodowe (burnout) w ICD-11 jako syndrom wynikający z chronicznego stresu w pracy, który nie został skutecznie zarządzony. Składa się z trzech wymiarów: wyczerpania emocjonalnego, depersonalizacji (cynizm, dystans wobec pracy) i obniżonego poczucia skuteczności.
Ale to tylko opis objawów. Nie mówi nic o tym, dlaczego jedni wypalają się szybciej niż inni.
Psychodynamiczne spojrzenie
Z perspektywy psychodynamicznej wypalenie rzadko jest „tylko o pracy”. Często wiąże się z głębszymi wzorcami: potrzebą bycia potrzebnym, lękiem przed odrzuceniem, trudnością w stawianiu granic. Niektórzy pracują za dużo, bo nieświadomie próbują zasłużyć na miłość — tak jak kiedyś próbowali zasłużyć na uwagę rodzica.
Winnicott (1960) pisał o „fałszywym ja” (false self) — części osobowości, którą tworzymy, by sprostać oczekiwaniom otoczenia. Kiedy codziennie żyjemy z fałszywego ja — uśmiechamy się, choć jesteśmy wyczerpani, pracujemy, choć chcemy odpocząć — prędzej czy później ciało odmawia współpracy.
Co dalej?
Urlop pomaga na chwilę. Zmiana pracy może pomóc na dłużej. Ale jeśli nie zrozumiemy, dlaczego nie umiemy się zatrzymać — schemat wróci. Terapia psychodynamiczna pomaga dotrzeć do tych głębszych motywacji i — krok po kroku — budować relację z samym sobą, w której „jestem wystarczający” nie wymaga dowodzenia.
Źródła:
- World Health Organization (2019). Burn-out an „occupational phenomenon”: International Classification of Diseases. WHO.
- Winnicott, D. W. (1960). Ego distortion in terms of true and false self. The Maturational Processes and the Facilitating Environment, 140–152.
- Maslach, C. & Leiter, M. P. (2016). Understanding the burnout experience: recent research and its implications for psychiatry. World Psychiatry, 15(2), 103–111.