Wyobraź sobie: siedzisz na sesji, mówisz coś ważnego — i terapeuta milczy. Pięć sekund. Dziesięć. Dwadzieścia. Czujesz dyskomfort, chcesz wypełnić ciszę czymkolwiek. Albo odwrotnie — to ty milczysz, bo nie wiesz, od czego zacząć, i czujesz, że powinieneś „coś powiedzieć”.
Cisza jako komunikacja
W codziennym życiu milczenie bywa kłopotliwe. Ale w gabinecie terapeutycznym cisza ma inną jakość. Wilfred Bion (1970) pisał o zdolności do „bycia w niepewności” — do przebywania w przestrzeni, w której jeszcze nie wiadomo, co się wyłoni. Cisza w terapii jest często właśnie taką przestrzenią: miejscem, w którym myśli mogą się formować, zanim zostaną wypowiedziane.
Nie każda cisza jest taka sama. Są chwile milczenia pełne napięcia — kiedy pacjent boi się powiedzieć coś, co uważa za niedopuszczalne. Są chwile milczenia pełne bliskości — kiedy słowa są zbędne. Są też chwile milczenia obronnego — kiedy cisza chroni przed kontaktem z bolesnymi uczuciami.
Dlaczego cisza bywa trudna?
Dla osób, które dorastały w rodzinach, gdzie milczenie oznaczało dezaprobatę, karę lub emocjonalne wycofanie, cisza terapeuty może uruchamiać stare lęki. „Milczy, bo się na mnie gniewa”, „milczy, bo jestem nudny/a”. Te reakcje — choć bolesne — są cennym materiałem terapeutycznym: pokazują wzorce, które powtarzamy w relacjach.
Uczyć się ciszy od nowa
Thomas Ogden (1997) opisał terapię jako „rozmarzenie na dwoje” (reverie) — wspólną przestrzeń, w której oboje — pacjent i terapeuta — pozwalają sobie na swobodne myślenie, odczuwanie, milczenie. To w tych nieplanowanych, cichych momentach często dochodzi do najgłębszych odkryć.
Cisza w terapii nie jest brakiem. Jest zaproszeniem.
Źródła:
- Bion, W. R. (1970). Attention and Interpretation. Tavistock Publications.
- Ogden, T. H. (1997). Reverie and metaphor. International Journal of Psychoanalysis, 78, 719–732.
- Lane, R. C., Koetting, M. G., & Bishop, J. (2002). Silence as communication in psychodynamic psychotherapy. Clinical Psychology Review, 22(7), 1091–1104.